Main Menu

Blog
09
Ιαν

Μητρικός Θηλασμός

Γράφει  ο Ιωάννης Καράγγελος

Μητρικός Θηλασμός δρ. Ιωάννης Γ. Καράγγελος
Μαιευτήρας-Χειρουργός Γυναικολόγος
Επιστημονικός συνεργάτης ΙΑΣΩ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

 

Θηλασμός ή φυσική διατροφή του νεογνού και του βρέφους, είναι η απομύζηση γάλακτος από τούς μαστούς της μητέρας. Η χρονική διάρκεια του θηλασμού ονομάζεται γαλουχία.

Οι μαστοί, είναι εξωκρινείς αδένες και χαρακτηρίζουν τα θηλαστικά. Το έκκριμά τους, το γάλα, αποτελεί τροφή απαραίτητη για το νεογνό γιατί το πεπτικό του σύστημα, είναι κατάλληλα προσαρμοσμένο να το δεχτεί.

Κατά τη διάρκεια της κύησης, ο μαζικός αδένας, δέχεται τις απαραίτητες ορμονικές επιδράσεις, που θα τον καταστήσουν ικανό να ανταποκριθεί στη λειτουργική του επάρκεια κατά τη περίοδο της λοχείας.

Ο μαζικός αδένας αποτελείται απο 15-20 λοβούς. Κάθε λοβός έχει κι από ένα γαλακτοφόρο πόρο μέσα στον οποίο εκβάλλουν δευτερεύοντες πόροι. Οι γαλακτοφόροι πόροι ακολουθούν ακτινωτή διάταξη και συγκλίνουν προς τη θηλή. Στη θηλή, υπάρχουν οι εκφορητικοί πόροι που διοχετεύουν το γάλα προς τα εξω. Οι μαζικοί αδένες αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του γεννητικού συστήματος της γυναίκας και βρίσκονται κάτω απο ορμονικό ελεγχο.

Ο μαστός κατά τη γαλουχία αυξάνει το βάρος του, κατά 400γρ. και διπλασιάζεται η αιμάτωσή του. Βασική προϋπόθεση, για την εγκατάσταση της γαλουχίας αποτελεί η ελάττωση των επιπέδων των οιστρογόνων και της προγεστερόνης. Η προλακτίνη σε σχέση με τα επιπεδά της στον ορό κατά τη κύηση είναι ελαττωμένη, αλλά σε συγκεντρώσεις υψηλότερες κατά 2 και 3 φορές απο τις παρατηρούμενες εκτός κύησης.

Κατά τις τελευταίες ημέρες της εγκυμοσύνης κι αμέσως μετά τον τοκετό εκκρίνονται απο τον μαστό μικρές ποσότητες πύατος (πρωτόγαλα), που αργότερα αυξάνεται σε ποσότητα, αραιώνει και λέγεται μεταβατικό γάλα. Το μεταβατικό γάλα παίρνει και την οριστική σύσταση του γάλακτος. Η εκκριση του γάλακτος σημαίνει την μετατροπή αμινοξέων, ιχνοστοιχείων, λιπιδίων της γλυκόζης και διαφόρων άλλων συστατικών του πλάσματος, σε καζείνη, γαλακτοσφαιρίνες, γαλακτολιπίδια, λακτόζη και τα διάφορα άλλα συστατικά του γάλακτος όπως αυτά βρίσκονται στους γαλακτοφόρους πόρους. Η τροποποίηση αυτη και η απέκκριση των συστατικών του πλάσματος, γίνεται από το εκκριτικό επιθήλιο του μαζικού αδένα που ελέγχεται από την προλακτίνη. Κατά τον θηλασμό με τις θηλαστικές κινήσεις του νεογνού ενεργοποιείται το αντανακλαστικό απελευθέρωσης της οξυτοκίνης, απο την νευρουπόφυση, που προκαλεί σύσπαση των μυοεπιθηλιακών κυττάρων των εκφορητικών πόρων του μαζικού αδένα και διευκολύνεται η αποτελεσματικότητα των θηλαστικών κινήσεων του νεογνού. Το αντανακλαστικό αυτο μειώνεται σε καταστάσεις άγχους, φόβου, πόνου, κι εκλύεται με το κλάμα του νεογνού.

Μια φυσιολογική γαλουχία προυποθέτει τον κανονικό επαναληπτικό θηλασμό και το “αδειασμα” των μαστών που αποτελεί και το πιο δραστικό ερέθισμα για την έκκριση της προλακτίνης.

Οταν μια μητέρα δεν επιθυμεί το θηλασμό αρκεί να τον διακόψει για να σταματήσει η έκκριση γάλακτος. Έτσι με την διακοπή της παραγωγής της οξυτοκίνης το γάλα συγκεντρώνεται στα λοβίδια των αδένων και τους γαλακτοφόρους πόρους και προκαλεί δευτερογενή παύση της παραγωγής του.

Ο θηλασμός για ν’ αποβεί επιτυχής, θα πρέπει να εγκατασταθεί απο τα πρώτα λεπτά της γέννησης του νεογνού και η διαρκειά του ν’ αυξάνεται προοδευτικά απο τα 2-3λεπτά μέχρι και τα 10-15λεπτά. Τις πρώτες εβδομάδες του θηλασμού δεν γίνεται να ακολουθείται κάποιο ωράριο. Αυτό γίνεται στη πορεία κι εγκαθίσταται ενας ρυθμός θηλασμού της τάξης των 3-4ωρών δηλαδή 4-6θηλασμοι/24ωρο. Έτσι αποφεύγεται η καταπόνηση του νεογνού με θηλαστικές κινήσεις ασκοπες κι ερχεται και μια βαθμιαία προσαρμογή της μητέρας, στα επώδυνα ερεθίσματα της θηλής. Σε κάθε θηλασμό καλό ειναι να προσφέρονται και οι δυο μαστοί. Η μητέρα πρέπει να γνωρίζει ότι στα πρώτα 5-8 λεπτά, το νεογνό καταναλώνει τα 2/3 του γάλακτος από κάθε μαστό. Στην αρχή του θηλασμού το γάλα είναι λεπτόρευστο, αλλά προς το τέλος του θηλασμού γίνεται παχύρευστο, γιατί περιέχει περισσότερο λίπος, που αυτό μεταφράζεται σε περισσότερες θερμίδες, απαραίτητες για τις ανάγκες του νεογνού. Επειδή ο δεύτερος προσφερόμενος μαστός, μπορεί μετά τον θηλασμό να περιέχει κάποια υπολειπόμενη ποσότητα γάλακτος καλύτερα να προσφέρεται πρώτος στον επόμενο θηλασμό.

Για ένα πετυχημένο θηλασμό, καλό είναι να τηρούνται κάποιοι κανόνες:

  • Τοποθέτηση του νεογνού στο στήθος, αμέσως μετά τον τοκετό
  • Παραμονη του νεογνού μαζί με τη μητέρα, ώστε να θηλάζει σύμφωνα με τις απαιτήσεις του
  • Το καλύτερο ερέθισμα για την παραγωγή γάλακτος, είναι το “άδειασμα“ των μαστών
  • Τήρηση κανόνων καθαριότητας, που προφυλάσσει από επιπλοκές
  • Η σωστή θέση μητέρας και νεογνού
  • Η άτεχνη διακοπή των θηλαστικών κινήσεων, συμβαδίζει με εκδορές της θηλής, με αποτέλεσμα τον επώδυνο θηλασμό ή κι ανάπτυξη μαστίτιδας
  • Δυσκολίες, που τυχόν θα προκύψουν κατά την εξέλιξη του θηλασμού, πρέπει να εξηγηθούν στη μητέρα με σαφήνεια
  • Σημαντικότατο ρόλο για επιτυχή θηλασμό, είναι η ορθή τοποθέτηση του ιατρικού και νοσηλευτικού προσωπικού. Η λεπτότητα, ο χειρισμός καταστάσεων, η αποφυγή ακραίων εκφράσεων θα προφυλάξουν τη μητέρα από συμπλέγματα ενοχής.

Το πύαρ (πρωτόγαλα), από την εγκυμοσύνη ακόμα παράγεται στους γαλακτοφόρους πόρους. Είναι ένα υγρό κιτρινωπό, αλκαλικό, με ειδικό βάρος 1040-1060. Αποτελείται απο μεγάλη ποσότητα πρωτεινών κι αλάτων και λιγότερη υδατανθράκων και λιπών. Η μικρή περιεκτικότητα σε λίπος το κάνει ιδιαίτερα ευπεπτο για τις δυο τρεις πρώτες ημέρες της ζωής του νεογνού. Περιέχει επίσης βιταμίνες, αντισώματα και ορμόνες, απαραίτητα στοιχεία κι αυτά για τις πρώτες ημέρες ζωής του νεογνού που το προστατεύουν από λοιμώξεις. Σε κάθε θηλασμό εκκρίνονται 10-40κ.εκ. πύατος πλούσιο όμως σε θερμίδες για την κάλυψη των αναγκών του νεογνού. Η φυσική με πρωτόγαλα διατροφή κρατάει περίπου 3ημέρες.

Στο χρονικό αυτό διάστημα αποβάλλεται το περιεχόμενο του εντερικού σωλήνα (μηκώνιο) κι εγκαθίσταται σιγά-σιγά η εντερική χλωρίδα.

Το γάλα ειναι ισότονο με το πλάσμα και πλούσιο σε λακτόζη. Οι κυριότερες πρωτείνες ειναι η α και β λακτοσφαιρίνη και η καζείνη. Τα βασικά αμινοξέα τα παίρνει από τη μητέρα ενώ τα υπόλοιπα συντίθενται μερικώς μονο από τον μαζικό αδένα. Τα λιπαρά οξέα συντίθενται στο μαστό από την λακτόζη. Το γάλα περιέχει όλες τις βιταμίνες (εκτός της Κ) ανοσοσφαιρίνες IgA, IgM, IgG, λευκά αιμοσφαίρια και Τ-Β λεμφοκύτταρα. Κατά το τέλος της 2ης εβδομάδας, η ποσότητα του γάλακτος ανέρχεται σε 180κ.εκ. ανά θηλασμό. Η ποσοτητά του δεν φαίνεται να επηρεάζεται απο την ποσότητα των προσλαμβανομένων υγρών της μητέρας. Η επιβάρυνση του μητρικού θηλασμού έχει υπολογιστεί ότι αντιμετωπίζεται με την χορήγηση 500-600 θερμίδων, επιπλέον των καθημερινών αναγκών της μητέρας. Ένα μέρος αυτων των αναγκών καλύπτεται απο το λίπος που αποκτήθηκε κατα τη διάρκεια της εγκυμοσύνης με αποτέλεσμα η ανάγκη των προσλαμβανομένων θερμίδων να είναι μικρότερη. Με μια μικρή ενίσχυση του διαιτολογίου της η θηλάζουσα μητέρα μπορεί να απαλλαγεί κι από τα παραπανίσια κιλά της εγκυμοσύνης της. Λευκώματα, βιταμίνες, ιχνοστοιχεία, ασβέστιο, μαγνήσιο, φυλικό οξύ είναι απαραίτητα για να ενισχύσουν το διαιτολογιό της.

Τα σπουδαιότερα κριτήρια ενός πετυχημένου θηλασμού απο μέρος του νεογνού είναι τα ικανοποιητικά διαστήματα ύπνου, η ομαλή αύξηση βαρους του και ο φυσιολογικός χαρακτήρας των κενωσεών του.

Διαταραχές της γαλουχίας μπορεί να έχουμε σε καταστάσεις όπως:

  • Υπερφόρτωση των μαστών. Παρατηρείται στην αρχή της γαλουχίας και συνοδεύεται από πόνο, πυρετό, αίσθημα θερμότητας. Με την εγκατάσταση του θηλασμού, η επιπλοκή αποκαθίσταται
  • Γαλακτοκήλη, είναι η άθροιση ποικίλης ποσότητας γάλακτος σε κάποιο γαλακτοφόρο πόρο λόγω δυσκολίας στην παροχέτευσή του
  • Η εισολκή και η επιπέδωση της θηλής πολλές φορές δημιουργούν προβλήματα
  • Οι ¨τραυματισμοί¨ των μαστών καθιστούν τον θηλασμό επώδυνο κι εγκυμονούν σοβαρούς κινδύνους όπως μικρού βαθμού αιμορραγία κατά τον θηλασμό ή ανάπτυξη φλεγμονής
  • Οι υπεράριθμοι μαστοί παρουσιάζονται συνήθως στα θωρακικά ή κοιλιακά τοιχώματα
  • Αγαλακτία, η απουσία έκκρισης γάλακτος
  • Υπεργαλακτία, η υπερδιέγερση του μαζικού αδένα
  • Γαλακτόρροια, η συχνή ροή γάλακτος από τον ένα ή και τους δυο μαστούς
  • Γάλα κακής ποιότητας από λήψη φαρμάκων ή τοξικών ουσιών

Η σημαντικότερη επιπλοκή της γαλουχίας είναι η ανάπτυξη μαστίτιδας. Ανάλογα με τα ανατομικά στοιχεία που αφορά χαρακτηρίζεται σαν διάμεσος (αφορά το συνδετικό υπόστρωμα), παρεγχυματώδης (αφορά τους γαλακτοφόρους πόρους και το μαζικό αδένα) ή αποστηματοποίηση των φυματίων του Montgomery(σπανίως). Από αποψη μικροβιακής αιτιολογίας της μαστίτιδας κι ανεξάρτητα της εντόπισής της, κατά κανόνα ενοχοποιείται ο χρυσίζων σταφυλόκοκκος που βρίσκεται στον ρινοφάρυγγα του νεογνού. Η υπαρξή του δεν ειναι απαραίτητο να συνοδεύεται κι απο παθολογικές εκδηλώσεις ενώ κάποιες φορές συνοδεύεται απο επιμόλυνση του τραύματος του ομφαλού ή δερματίτιδα. Κύρια πηγή επιμόλυνσης του νεογνού, είναι οι μικροβιοφορείς του ιατρικού και νοσηλευτικού προσωπικού. Η θεραπεία συνίσταται στη χορήγηση αντιβίωσης. Η εξέλιξη της μαστίτιδας οδηγεί στο σχηματισμό αποστήματος, που χρήζει διάνοιξης και παροχέτευσης. Σε περιπτώσεις μαστίτιδας καλό ειναι να διακόπτεται ο θηλασμός γιατι:

  • ειναι πολύ επώδυνος για τη μητέρα
  • το γάλα αποτελεί καλλιεργητικό υλικό για τα μικρόβια που ενοχοποιούνται κι επομένως ακατάλληλο για το νεογνό
  • η πιθανή υπαρξη του μικροβίου στο ρινοφάρυγγα του νεογνού επανατροφοδοτεί το αίτιο της μαστίτιδας

Ο καρκίνος του μαστού αν πρωτοεμφανιστεί κατα την γαλουχία έχει ταχύτατη εξέλιξη με άσχημα συνήθως αποτελέσματα.

Δυσκολίες στο θηλασμό από μέρους του νεογνού, μπορεί να υπάρξουν σε περιπτώσεις όπως: λαγόχειλους, λυκοστόματος, μικρογναθίας, απόφραξης των ρινικών κοιλοτήτων, ατρησίας του οισοφάγου, τραχειοοισοφαγικού συριγγίου, βαριών λοιμώξεων, προωρότητος, βλαβών του ΚΝΣ.

Το μητρικό γάλα από τη φύση του είναι προορισμένο για το νεογνό. Η φυσική διατροφή του νεογνού, παρουσιάζει μόνο οφέλη και πλεονεκτήματα.

Το μητρικό γάλα είναι ελεύθερο μικροβίων πάντα στη σωστή θερμοκρασία κι είναι δωρεάν. Ο συχνός θηλασμός μειώνει τον κίνδυνο νεογνικού ικτέρου. Στο μητρικό γάλα υπάρχουν ενζυμα που βοηθούν στην πέψη κι απορρόφηση των θρεπτικών ουσιών. Έτσι μειώνονται οι κωλικοί του εντέρου και οι δερματικοί ερεθισμοί στην περιοχη της πάνας. Προφυλάσσει από αλλεργίες ειδικά σε οικογένειες που υπάρχει ιστορικό αλλεργιών. Οι πρωτείνες του αγελαδινού γάλακτος ευθύνονται για αλλεργικές αντιδράσεις απο τον 1ο-6ο μήνα ζωής του νεογνού. Προστατεύει απο μολύνσεις γιατι το ανώριμο ανοσοποιητικό σύστημα του νεογνού χρειάζεται περίπου ένα χρόνο για να παράγει αντισώματα από μόνο του. Τους πρώτους μήνες της ζωής του προστατεύεται απο τα αντισώματα της μητέρας του, που απέκτησε κατά την ενδομήτρια ζωή του, αλλά με την πάροδο του χρόνου αυτά εξασθενούν. Το πύαρ που λαμβάνει όμως με τον θηλασμό περιέχει τα κατάλληλα αντισώματα που το κάνουν πιο ανθεκτικό σε ασθένειες όπως, ωτίτιδες, μολύνσεις του αναπνευστικού, γαστρεντερίτιδες, ουρολοιμωξεις. Η λακταλβουμίνη που περιέχεται στο μητρικό γάλα μπορεί να εμποδίσει την ανάπτυξη καρκινικών κυττάρων. Ο θηλασμός βοηθάει στην καλύτερη ανάπτυξη των οστών και των μυών του προσώπου. Η πνευματική ανάπτυξη του νεογνού ειναι καλύτερη κι αυτο οφείλεται στην ειδική σύσταση των λιπών του μητρικού γάλακτος, που ευνοεί την ανάπτυξη του εγκεφάλου του. Τα νεογνά, που θηλάζουν δεν γίνονται υπέρβαρα κι εχουν λιγότερες πιθανότητες να παρουσιάσουν ινσουλινοεξαρτώμενο διαβήτη, αλλεργίες κι άσθμα. Η ψυχική τους ανάπτυξη επηρεάζεται θετικά, αποκτούν μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση κι ανεξαρτητοποιούνται πιο γρήγορα. Για τα νεογνά, που γεννιούνται πρόωρα, το μητρικό γάλα θεωρείται η ιδανική τροφή. Μελέτες εχουν δείξει οτι το γάλα των μητέρων, που γεννούν πρόωρα έχει περιεκτικότητα λευκωμάτων πολύ περισσότερη από το γάλα των μητέρων που γεννούν τελειόμηνα μωρά.

Η προαγωγή του μητρικού θηλασμού θα επρεπε λογικά να ειναι μια διαδικασία εύκολη κι αυτονόητη. Δυστυχώς όμως, δεν είναι. Χρειάζεται συνεργασία πολλών φορέων, επαφή με τη μητέρα και σωστή ενημέρωση. Το σημαντικότερο όμως όλων είναι ότι πρέπει ν’ αναγνωριστεί η σπουδαιότητα της πράξης πρώτα από την ίδια την μητέρα και στην συνέχεια απο τους γιατρούς και το νοσηλευτικό προσωπικό.

 

Αναζήτηση στο Blog

Πρόσφατα Νέα

Συνδρομή My Life

Συμπληρώστε τη φόρμα συνδρομής για να λαμβάνετε ΔΩΡΕΑΝ το περιοδικό My Life. Μετάβαση στη φόρμα 

ΙΑΣΩ Θεσσαλίας Newsletter


Με την περιήγησή σας στο iasothessalias.gr αποδέχεστε την χρήση cookies.